Ganesha Sembolizmi
Lord Shiva ve Devi Parvati’nin oğlu olan Ganesha, “Ganapati” ve “Vinayaka” gibi farklı isimlerle de anılır.
Filler ormanlarda yol göstericidirler. Bir fil sık ormanlardan geçtiğinde, diğer hayvanların rahatça geçebileceği bir yol yaratılır. Ganesha, yeni bir işe başlamadan hemen önce anılır ki, o engelleri ortadan kaldırarak hayatta ilerlememiz için yolumuzu açsın.
Ganesha’nın formu son derece ilgi çekici ve sembolizma yüklüdür. Büyük fil başlı ve küçük sevimli tombul bedenli bu Arketip, tarih boyunca milyonlarca insanın kalbinde taht kurmuştur çünkü Ganesha’nın formunun arkasında derin bir ruhsal sembolizm vardır. Farklı Ganesha formları ellerinde tuttukları semboller nedeniyle farklı mesajlar içermektedir. Şimdi en sık rastlanan sembollere ve anlamlarına bir göz atalım.
Ganesha'nın kocaman bedeni, yaratılan tüm evreni (kozmosu), yukarıdaki ve aşağıdaki yedi alemi ve yedi okyanusu, Ganesha'nın kozmik bedeninin içinde olacak biçimde tasvir eder. Fil başı, ise Gyan'ın ya da Gana’nın (ilahi bilgeliğin) sembolüdür. Büyük bir baş aynı zamanda büyük düşünmenin ve hayal gücünün de önemini vurgular. Benzer biçimde, sürekli yeni şeyler öğrenmenin, zekayı tüm potansiyeli ile ve tam olarak kullanmanın gereğine işaret eder. Ganesha'nın büyük başı bilgeliği, anlayışı ve hayatta mükemmelliğe ulaşmak için sahip olunması gereken fark yaratan zekayı sembolize eder. Ganesha her ne kadar büyük bedeniyle ilgi çekse de, asıl odaklanılması gereken yanı, büyük bir zekayı, ilahi zihni taşıyan büyük başıdır. Açıldığında kocaman olan ağzı, dünyevi yaşamdan zevk almak için sahip olunan doğal insan arzularını temsil eder. Kapalı konumdayken küçücük olan bu ağız, az ve öz konuşmanın faziletini temsil eder. Büyük kulaklar, bir insanın başkalarını dinleme ve farklı fikirleri özümseme konusunda büyük bir yeteneğe sahip olması gerektiğini gösterir. İnanışa göre Ganesha, kendisine seslenenlerin isteklerini ve niyetlerini rahatça duyabilmek için böyle büyük kulaklara sahiptir. Büyük göbek, kişinin ömrü boyunca tüm hoş ve tatsız deneyimleri hazmedebilmesi, sabır ve sükûnetle göğüs germesi gerektiğine delalet eder.
Hortumu Evrende var olan her şeye ulaşmanın mümkün olduğunu gösterir. Esnek hortumu sayesinde Ganesha’nın tutamayacağı hiçbir şey yoktur. Bu bazen bir ağaç gövdesi kadar büyük, bazen de bir fıstık kadar küçük bir şey olabilir. Benzer şekilde, bireyler de yaşamda yüksek uyum ve verimlilik özelliklerine sahip olmalıdırlar. Yapacakları işleri küçük ya da büyük diye ayırmadan aynı özenle yapmalıdırlar. Başka bir deyişle, insanlar hayatın her koşuluna uyumlu hale gelmelidirler. Ganesha’nın hortumu değişimi simgeler. Hortum, kıvrılmış haliyle kozmik gerçekliğin ses sembolü olan OM’u da temsil eder.
Şimdi asıl merak edilen meseleye geliyoruz: Ganesha’nın hortumu neden sağ, sol ya da düz biçimde farklı yönlerde durmaktadır? Sola kıvrılan hortuma Vamamukhi (Kuzey yönüne bakan) denir. Ganesha'nın sol tarafının, Ay ile uyumlu olduğuna ve Ay'ın niteliklerine sahip olduğuna inanılır, bu da o tarafı huzurlu ve mutlu kılar. Ganesha fotoğraflarında dikkat ederseniz annesi Parvati de solunda durmaktadır. Ay aynı zamanda “anne” enerjisidir. Ayrıca sol taraf maddi kazanç ve refahı ifade ettiğinden çoğu kişi, hortumu sola dönük olan Ganesha idolünü tercih eder. Sol hortumlu Ganesha'ların ayrıca bir evi arındırdığına ve mevcut Vaastu Dosha'yı şifalandırmaya yardımcı olduğuna inanılır. Tıpkı sol taraftaki hortumun bolluk bereket ve refahı temsil etmesi gibi, sağ tarafa bakan hortum da tüm dünyevi zevklerden özgürleşmeyi ve Moksha'yı elde etmeyi temsil eder. Gerçek yaşamda tüm Dünyevi sorumlulukları terk edip, sadece aydınlanmaya yönelmek çok gerçekçi olmadığı için, hortumu sağ tarafa bakan idoller sadece tapınaklarda bulunur.
Düz hortumlu Ganesha ise çok nadir görülen bir formdur ve neredeyse hiç bulunmaz. Ama öte yanda en derin öneme sahip olan form budur. Bu, Sushuma Nadi’nin artık açık olduğu ve tüm vücut duyuları arasında tam bir birlik olduğu ve kendini gerçekleştirmenin tamamlandığı anlamına gelir. Yüklerinizden tamamen kurtulmuş ve şeffaflaşmışsınızdır. Bu tür Ganesha idolü ile de spiritüel çalışmalar yapılması gerekir, ancak bu formda kurallar sağ hortumlu Ganeshada olduğu kadar katı değildir ve rahatlıkla günlük bazda uygulanabilir. Düz hortumlu Ganeshalar, bulunmaları son derece zor oldukları için çok değerli hediyeler sınıfındadır.
Hortumun yanlarında yer alan iki diş, insan kişiliğinin iki yönünü, bilgeliği (aklı) ve duygusallığı ifade eder. Kırık diş, mükemmelliğe ulaşmak için kişinin dualiteden tekliğe inmesi ve duyguları bilgelikle fethetmesi gerektiği fikrini aktarır. Kırık diş sembolizması, yaşamda iyi olanın korunması ve artık işe yaramayandan vazgeçilmesi prensibini de vurgular. Fillerin gözlerinin, küçücük olmasına rağmen nesneleri gerçekte olduklarından daha büyük algılamalarını sağlayan doğal bir yapıya sahip oldukları söylenir. Bu da kişinin kibirinden vazgeçip, alçakgönüllü olması gerektiğine işaret eder. Ganesha’nın gözleriyle ilgili yapılan bir başka yorum ise, yeterince odaklanırsak, görünenin ötesini görebilmemizin mümkün olduğu şeklindedir. Bazı Ganesha formlarında yer alan alnın üzerindeki Trishul (Üç uçlu çatal formundaki Shiva’nın silahı – Trident’e benzer) zamanı (geçmiş, şimdi ve gelecek olarak) yansıtır ve Ganesha’nın zaman üzerindeki hakimiyetini sembolize eder.
Ganesha'nın dört kolu, sübtil bedenin dört içsel niteliğini temsil eder,: zihin (Manas), akıl (Buddhi), ego (Ahamkara) ve vicdan (Chitta). Ganesha Arketipi ise, bu dört özelliğin bizde işlemesini sağlayan saf bilinci - Atman'ı - temsil eder. Baltayı tutan el, tüm arzulara yönelik engellerin yol açtığı acı ve ıstırabın kesilip atılmasının sembolüdür. Bu balta ile Ganesha, engelleri hem kesip atabilir hem de onları geri püskürtebilir. Bunun yansıması da doğru akılla, hem mevcut engellerin ortadan kaldırılacağı hem de olası engellerin erkenden öngörülerek tedbirlerin alınabileceğidir.
Ganesha’nın elinde tuttuğu halat, dünyevi takıntılardan ve arzulardan kurtularak yaşam hedeflerine sıkı sıkı tutunmamızın ve nihayetinde yaşam amacımızı gerçekleştirmeye adım adım yaklaşmamızın önemini anlatır.
Ganesha’nın karşıya dönük duran eli, kutsama ve koruma (abhaya) pozundadır. Bu elin avuç içinde genellikle Ganeshayı temsil eden kozmik sesin sembolü olan OM işareti yer alır.
Bir diğer elinde nilüfer çiçeği (padma) bulunur.
Nasıl ki nilüfer çiçekleri çamurlu bir zeminden çıkıp, büyüyüp yükselerek temiz sulara kavuşuyorsa, hangi durumda olursak olalım, ruhani çalışmalar yoluyla bizim de aydınlığa yükselişimiz mümkündür.
Ganesha sol ön elinde, avucunun içinde en sevdiği yiyecek olan Ladoo tatlılarını tutar ve bu yolla, insan evriminin en yüksek amacının, kendini gerçekleştiren içsel benliğin ne kadar tatlı bir şey olduğunu sembolize eder. Bu hale erişmek için “sadhana” dediğimiz günlük çalışmaları yapmanın ödülü, işte bu tatlılar kadar lezzetli olacaktır.
Ganesha genellikle kırmızı, turuncu ve sarı giysiler içinde tasvir edilir. Sarı, saflığı, barışı, uğuru, duyu kontrolünü ve doğruluğu sembolize eder. Kırmızı, dünyadaki aktiviteleri sembolize eder. Bu nedenle insan, dünyadaki tüm görevlerini saflık, barış ve doğruluk içinde yerine getirmelidir.
Fare egoyu temsil eder. Ganesha'nın fareyi binek aracı olarak kullanması, egoyu kontrol etme ihtiyacını temsil eder ve bu yüzden egosunu kontrol eden kişinin Ganesha bilincine sahip olduğu söylenir. Ortalıkta gezen fare aynı zamanda dolaşıp duran insan zihnini de ifade eder. Ganesha’nın bir binek aracı olarak fareyi kontrol etmesi gibi, biz de zihnimizi aklımızla kontrol etmeyi öğrenmeliyiz. Yine başka bir yorum, Ganesha’nın neden fareyi binek aracı olarak kullandığını şöyle açıklıyor. Kral, tüm halkı tarafından eşit biçimde erişilebilir olmalıdır. Kocaman gövdeli ve fil başlı olan Ganesha, minicik bir canlı olan fareye çok yakındır. Bu, tüm yaşamların eşit olduğunu ve etrafındaki tüm yaşamlara aynı özeni göstermenin, her insanın görevi olduğunu ifade eder. Fare ayrıca bir insanda iyi ve asil olan her şeyi kemirebilen kontrolsüz arzuları da sembolize eder. Ganesha'nın ayaklarının yanında oturan ve yerdeki yiyeceklere dokunmadan bakan bir fare, saflaştırılmış veya kontrollü arzularla, bir kişinin dünyevi ayartmalardan etkilenmeden de yaşayabileceğini gösterir.
Ganesha formlarının çoğunda bir ayak yerde diğer ayak ise yukarı toplanmış şekildedir. Bunun anlamı, yaşarken bir yanımızın maddi dünyaya sıkı sıkı basmasının gerektiği, ancak diğer yanımızın ruhsal gelişimimiz için arayışta ve yükselişte olması gerektiğidir. Sağ ayağın üstüne atılan sol ayak ise, başarılı bir hayat yaşamak için kişinin duygularını yenerek aklını kullanması gerektiğini gösterir. Son olarak, evinizde ya da işyerinizde bulunduracağınız Ganesha'nın idolü her zaman oturan formda olmalıdır, çünkü bu Ganesha'nın sizinle kalmaya geldiği anlamını taşır. Benzer şekilde, Ganesh Chaturthi sırasında, daha kısa bir ziyareti işaret ettiği için ayakta duran idoller tercih edilmelidir. Ayrıca, Lord Ganesha'nın gövdesi her zaman modak ve ladoo tatlılarına ya da Mango meyvesine yakın olmalıdır ki herkesle kolayca paylaşabilsin. Bu da mutluluk ve bolluk bereketi kendisine seslenenlerle paylaştığı ve onları kutsadığı anlamına gelir.
Kimler Neler Demiş?